เทคโนโลยีสู่ธุรกิจเกษตร : สวทช

เทคโนโลยีสู่ธุรกิจเกษตร

วิราภรณ์ จินดามณี
(คลัสเตอร์อาหารและการเกษตร) สวทช.
28 กันยายน 2551

ปัจจัยคุกคามด้านเกษตรและอาหาร
· global warming สภาวะอากาศ แล้ง น้ำท่วม ฤดูกาลเปลี่ยนไป โรคระบาดbiotic, abiotic stress
· การกีดกันทางการค้า biosecurity
· วิกฤตพลังงานอาหาร vs พลังงาน
· ขาดแคลนทรัพยากร น้ำ พื้นที่เกษตรเสื่อมโทรม/ใช้ไม่เหมาะสม
· ผู้บริโภค อาหารปลอดภัย คุณค่าทางโภชนาการ
· ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี

คลัสเตอร์อาหารและการเกษตร :
6 โปรแกรมวิจัย
1. โปรแกรมกุ้ง
2. โปรแกรมยาง
3. โปรแกรมเมล็ดพันธุ์
4. โปรแกรมวิจัยและพัฒนาพืชเศรษฐกิจ
5. โปรแกรมเทคโนโลยีบรรจุภัณฑ์ อุปกรณ์และเครื่องจักรกลเพื่อการเกษตรและอาหาร
6. โปรแกรมการวิจัยพัฒนาและนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรมอาหาร
.
.
.
บทบาทของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
“ในอุตสาหกรรมอาหาร”

อุตสาหกรรมอาหารของไทย
1. อุตสาหกรรมแปรรูปปศุสัตว์ สินค้าที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ ไก่แช่เย็นแช่แข็ง สินค้าสำเร็จรูปจากเนื้อไก่และสุกร เช่น ไส้กรอก ลูกชิ้น หมูหยอง และหมูแผ่น เป็นต้น
2. อุตสาหกรรมประมง สินค้าที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ กุ้งสดแช่เย็นแช่แข็ง ปลาหมึกแช่เย็นแช่แข็ง ปลาทูน่ากระป๋อง อาหารทะเลอบแห้ง และอาหารทะเลกระป๋อง เป็นต้น
3. ผักและผลไม้แปรรูป สินค้าที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ สับปะรดกระป๋อง น้ำสับปะรด ผักผลไม้ แช่เย็นแช่แข็ง ผักผลไม้กระป๋อง ผักผลไม้อบแห้งแช่อิ่ม และน้ำผลไม้อื่น ลำไย
4. ข้าวและผลิตภัณฑ์จากธัญพืช สินค้าที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ ข้าว แป้งข้าวเจ้า แป้งข้าวเหนียว แป้งมันสำปะหลัง เส้นหมี่ และบะหมี่



โครงสร้างอุตสาหกรรมอาหารไทย
• อุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่มมีรากฐานการผลิตที่เข้มแข็งกว่าประเทศในภูมิภาคเดียวกัน
• บริษัทแปรรูปอาหารรายใหญ่ส่วนใหญ่เน้นส่งออก
• มีการพึ่งพิงตลาดต่างประเทศค่อนข้างมาก

ปัจจัยที่มีผลต่อการขยายตัวของอุตสาหกรรมอาหาร
• การเพิ่มขึ้นของประชากรวัยทำงานและแรงงานอายุน้อย ทำให้อาหารสำเร็จรูปพร้อมรับประทานและอาหารแปรรูปมีแนวโน้มขยายตัว เพราะสอดคล้องกับวิถีการดำเนินชีวิต
• มีความคำนึงถึงแบรนด์สินค้ามากขึ้น และเปลี่ยนรูปแบบการจับจ่ายมาเป็นซูเปอร์มาร์เก็ตหรือห้างสรรพสินค้า เพราะความสะดวกและหลากหลายของสินค้า
• การขยายตัวของธุรกิจค้าปลีก ทำให้รูปแบบสินค้ามีการพัฒนาและมีลู่ทางด้านการตลาดเร็วขึ้น เช่น อาหารแช่แข็ง
• การเพิ่มขึ้นของกลุ่มคนที่เป็นห่วงสุขภาพทำให้เกิดอุปสงค์สำหรับสินค้าอาหารเพื่อสุขภาพ และ Functional Food
• การเพิ่มขึ้นของจำนวนโรงแรม รีสอร์ท และสถานบริการนักท่องเที่ยว
• นักท่องเที่ยวต่างชาติและความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลต่างประเทศมีมากขึ้น
• การใช้วัตถุดิบนำเข้าเพื่อแปรรูป ทำให้พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ และสินค้าหลากหลายได้ต่อเนื่อง
• ความสนใจและให้ความสำคัญกับสุขภาพของผู้บริโภค
• การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการบริโภค ทำให้เกิดการลงทุนผลิตสินค้าพร้อมรับประทานและอาหารแช่แข็ง
• การเติบโตของธุรกิจอาหารฟาสต์ฟูดส์ เร่งให้อุตสาหกรรมอื่นๆ ขยายตัว เช่น เบเกอร์รี่ ผลิตภัณฑ์นม รวมทั้งอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์
• การยกระดับคุณภาพมาตรฐานการผลิต เพื่อรักษาตลาดและศักยภาพด้านการแข่งขัน เช่น สินค้าอาหารทะเลแปรรูปของไทย ซึ่งใหญ่เป็นอันดับ 4 ในเอเชีย

อุตสาหกรรมอาหารในศตวรรษที่ 21
· Food Safety
· Regulation/ Standards
· Food Security


ศักยภาพการแข่งขันของอุตสาหกรรมอาหารของไทย
ความได้เปรียบของประเทศไทย
• เป็นแหล่งวัตถุดิบ
• มีรากฐานเทคโนโลยีเป็นของตนเอง
• แรงงานมีฝีมือ มีความปราณีต เป็นที่ยอมรับของทั่วโลก
• การสนับสนุนของภาครัฐ เช่น ปี 2547 “ครัวไทยสู่โลก” และ ปี 2549 “ปีอาหารปลอดภัย”

อุปสรรคที่ส่งผลกระทบ
• อิทธิพลของผู้ค้าอาหารรายใหญ่
• มาตรการต่างๆ เช่น Food Safety, WTO, FTA
• การถดถอยของเศรษฐกิจโลก

ปัญหาและอุปสรรค
• บุคลากรที่มีความสามารถด้าน R&D และตรวจวิเคราะห์อยู่ในภาคธุรกิจค่อนข้างน้อย
• ผลงานวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์มีมาก แต่ได้รับความสนใจน้อย
• ขาดแคลนข้อมูลและผลงานวิจัยด้านความปลอดภัยอาหาร
• ขาดการให้บริการด้านการตรวจวิเคราะห์ที่เพียงพอ
• ขาดการบริหารจัดการที่ดีตลอดห่วงโซ่อาหาร

กลยุทธ์/แนวทางแก้ปัญหา
• เน้นผลิตภัณฑ์ที่สร้างมูลค่าเพิ่ม
• พัฒนางานวิจัยและฐานข้อมูลด้านความปลอดภัยเพื่อสนับสนุนและต่อรองทางการค้า
• พัฒนาศักยภาพการตรวจวิเคราะห์ทั้งในส่วนของบุคลากรและเทคนิค/ห้องปฏิบัติการ
• ส่งเสริมความร่วมมือกับภาคเอกชนทั้งในส่วนของบุคลากร และโจทย์วิจัยที่ตรงกับความต้องการ

บทบาทของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
Raw material
• Improve quality
• Increase productivity
• Extended shelf-life

Processing
• Increase productivity
• Reduced cost
• Waste utilization
• Quality improvement

Product
• packaging
• New and innovation product
• Diversified verities of products
• Safety, quality and standard

(หัวข้ออื่น ของ สวทช ดูในสไลด์ได้ , อ.อารี ถามในห้องว่าจากการฟังบรรยาย นศ.สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ หรือ เกิดไอเดีย เกี่ยวกับธุรกิจเกษตรอย่างไร ,จับประเด็นที่สนใจ ค้นคว้าต่ออีกซักหน่อย + ขยายความ เตรียมๆไว้ ตอบในห้องสอบ 1 ข้อ ,,)